Cách giữ con bạn an toàn trên mạng: Hướng dẫn toàn diện dành cho phụ huynh

Cách giữ con bạn an toàn trên mạng: Hướng dẫn đầy đủ dành cho phụ huynh

Tuần trước, một người bạn kể rằng đứa con 10‑tuổi của cô ấy lặng lẽ đến và nói, "Mẹ ơi, có người con không quen cứ nhắn tin cho con trong trò chơi của con." Tim cô ấy như rơi xuống. Cô ấy còn không biết trò chơi đó có chat, chứ đừng nói là có người lạ ở trong đó. Nếu điều đó nghe có vẻ quá quen thuộc, bạn không hề đơn độc.

Bọn trẻ của chúng ta đang lớn lên trong một thế giới mà đời sống xã hội, bài tập về nhà và giải trí đều ở trên cùng một màn hình. Màn hình đó có thể rất tuyệt vời, nhưng cũng có thể mở cánh cửa cho những người và nội dung mà chúng ta sẽ không bao giờ mời vào nhà. Mục tiêu không phải để làm bạn sợ, mà để giúp bạn cảm thấy sẵn sàng và làm chủ.

• Trao đổi sớm và thường xuyên với con về cách con sử dụng internet, không chỉ về những gì con nhìn thấy.
• Đặt ra các quy tắc gia đình rõ ràng về thiết bị, thời gian sử dụng màn hình và phải làm gì nếu có điều gì đó cảm thấy “không ổn”.
• Sử dụng các công cụ thiết thực như Ứng dụng Screen Time các kiểm soát, bộ lọc và báo cáo hoạt động để hỗ trợ các quy tắc của bạn.
• Hãy nhớ rằng sự bảo vệ tốt nhất là sự kết hợp giữa công nghệ, ranh giới rõ ràng và mối quan hệ bền chặt, tin cậy với con bạn.

Vì sao an toàn trực tuyến hiện nay lại khó đối với phụ huynh

Khi chúng ta còn nhỏ, “nguy hiểm từ người lạ” gắn với những con phố tối tăm và những chiếc xe tải đáng ngờ. Bây giờ nó là các cửa sổ chat, tin nhắn nhóm (DM), và “bạn của bạn bè” trên những ứng dụng trông vô hại. Vấn đề không chỉ là có những điều xấu tồn tại trên mạng. Mà là chúng nằm ngay trong chính các ứng dụng mà con chúng ta dùng để làm bài tập và liên lạc với ông bà.

Những rủi ro thực sự trẻ phải đối mặt trên mạng

Hãy cụ thể hóa điều này. Dưới đây là những lĩnh vực chính nơi trẻ có thể gặp rắc rối trên mạng, ngay cả khi các em là “những đứa trẻ ngoan” với óc phán đoán khá tốt:

• Nội dung không phù hợp như nội dung khiêu dâm, bạo lực cực đoan, nội dung về rối loạn ăn uống và bài đăng về tự hại có thể xuất hiện qua quảng cáo, gợi ý của thuật toán hoặc được bạn bè chia sẻ.
• Người lạ và hành vi dụ dỗ thông qua trò chơi, mạng xã hội hoặc ứng dụng chat. Kẻ săn mồi thường bắt đầu bằng lời tâng bốc, các cuộc trò chuyện "bí mật" hoặc quà tặng trong trò chơi.
• Bắt nạt trên mạng từ bạn cùng lớp hoặc bạn bè. Các nhóm chat có thể quay lưng với một đứa trẻ chỉ sau một đêm. Trẻ có thể bị thêm vào các trang meme thô lỗ hoặc tài khoản "chấm điểm" mà không có sự đồng ý.
• Rò rỉ thông tin cá nhân khi trẻ chia sẻ trường học, thị trấn, đội thể thao hoặc thói quen hằng ngày trong bài đăng, tên người dùng hoặc ảnh tự chụp có chi tiết nền.
• Thời gian dùng màn hình quá mức dẫn đến vấn đề về giấc ngủ, giảm tập trung và cáu kỉnh thường xuyên. Điều này âm thầm xảy ra với các gia đình, đặc biệt khi việc học cũng diễn ra trực tuyến.
• Tiền bạc và lừa đảo như quà tặng giả, liên kết lừa đảo (phishing) hoặc mua hàng trong ứng dụng tinh vi khiến thẻ của bạn bị tính phí chồng chất.

4 chữ C về rủi ro trực tuyến bằng ngôn ngữ đơn giản

Các chuyên gia thường nói về “4 chữ C” trong an toàn trực tuyến. Chúng hữu ích cho phụ huynh vì chúng bao quát nhiều hơn chỉ là “tránh các trang web xấu”.

• Nội dung Những gì con bạn nhìn thấy. Ví dụ: video bạo lực, nội dung khiêu dâm, ngôn từ thù hận, các chế độ ăn kiêng cực đoan.
• Tiếp xúc Ai có thể tiếp cận con bạn. Bao gồm người lạ, thanh thiếu niên lớn tuổi hơn, hoặc thậm chí người lớn giả làm trẻ em.
• Hành vi Cách con bạn cư xử trên mạng. Các con có tử tế, trung thực và tôn trọng không, hay tham gia bắt nạt hoặc chia sẻ những điều không nên?
• Thương mại (đôi khi gọi là hợp đồng) Khía cạnh tiền bạc. Quảng cáo, thu thập dữ liệu, mua hàng trong ứng dụng, và các trò lừa đảo cố lừa trẻ tiêu tiền hoặc cung cấp thông tin cá nhân.

Khi nghĩ về cuộc sống trực tuyến của con, hãy thử điểm qua bốn từ đó trong đầu. Con đang nhìn thấy gì, ai có thể tiếp cận con, con đang hành xử ra sao, và những rủi ro về tiền bạc nào đang quanh con?

Vì sao “chỉ cần tin con” là chưa đủ

Nhiều phụ huynh nói với tôi: “Con tôi thông minh, con sẽ không bao giờ làm vậy.” Tôi hiểu. Con tôi cũng thông minh. Nhưng thông minh khác với việc có một bộ não phát triển hoàn chỉnh có thể cân nhắc các rủi ro dài hạn. Trẻ em được “lập trình” cho sự tò mò, sự chấp nhận từ bạn bè và các phần thưởng tức thì. Đó là lý do ngay cả những đứa trẻ ngoan cũng bấm vào liên kết xấu, giữ bí mật, hoặc thức nửa đêm để lướt không ngừng.

Vì vậy, chúng ta phải nghĩ như dây an toàn. Bạn tin rằng một ngày nào đó con bạn sẽ lái xe, nhưng từ lâu trước đó bạn vẫn yêu cầu con thắt dây an toàn và tuân thủ luật giao thông. An toàn trực tuyến cũng như vậy. Bạn trao tự do theo từng lớp, với các quy tắc và công cụ giúp con thành công.

Những bước thực tế để giữ an toàn cho con bạn trên mạng

Hãy biến điều này thành một kế hoạch rõ ràng mà bạn có thể thực sự áp dụng tại nhà, ngay cả khi bạn không rành công nghệ.

1. Bắt đầu bằng những cuộc trò chuyện chân thành, thường xuyên

Bạn không cần một bài thuyết giảng. Bạn cần một cuộc trò chuyện, lý tưởng là nhiều cuộc trò chuyện nhỏ theo thời gian. Hãy thử như sau:

• “Này, bố/mẹ biết con lên mạng khá nhiều cho việc học và giải trí. Bố/mẹ muốn chúng ta nói về cách giữ an toàn cho con ở đó, giống như khi chúng ta nói về an toàn khi con đi chơi với bạn bè.”
• Hãy hỏi: “Gần đây bạn bè con đang dùng những ứng dụng và trò chơi nào? Có điều gì con nghĩ bố/mẹ nên biết không?”
• Chia sẻ trải nghiệm của chính bạn: “Khi bố/mẹ còn trẻ, bố/mẹ đã thấy một số thứ trên mạng khiến bố/mẹ bối rối và đã không nói với ai. Bố/mẹ muốn điều đó dễ dàng hơn với con.”

Hãy biến đây thành cuộc trao đổi hai chiều. Để con dạy bố/mẹ về các ứng dụng của con, và bố/mẹ dạy con về an toàn. Trẻ em sẽ có khả năng tìm đến bố/mẹ hơn nếu chúng cảm thấy bố/mẹ ở cùng phe với chúng, chứ không chỉ đang chờ để cấm đoán mọi thứ.

2. Đặt ra các quy tắc gia đình rõ ràng cho thiết bị và ứng dụng

Mỗi gia đình đều khác nhau, nhưng dưới đây là một số quy tắc phổ biến hoạt động hiệu quả:

• Không để thiết bị trong phòng ngủ vào ban đêm đối với trẻ nhỏ và thiếu niên mới lớn. Trạm sạc đặt ở nhà bếp hoặc phòng khách.
• Các tài khoản mạng xã hội để ở chế độ riêng tư, chỉ chấp nhận bạn bè ngoài đời thực.
• Phụ huynh biết các tên người dùng chính và có thể cùng con xem các tài khoản.
• Quy tắc "Hỏi trước" trước khi tải xuống ứng dụng hoặc trò chơi mới.
• Giới hạn thời gian sử dụng màn hình vào ngày đi học so với cuối tuần.

Để những quy tắc này không biến thành các cuộc chiến liên miên, hãy dùng các công cụ giúp thực thi chúng ở chế độ nền. Một giải pháp như Avosmart Ứng dụng Screen Time cho phép bạn đặt giới hạn và lịch trình hằng ngày để thiết bị tự động không sử dụng được vào những thời điểm nhất định, như giờ làm bài tập hoặc giờ đi ngủ. Như vậy mỗi tối bạn không còn là "kẻ xấu", mà hệ thống sẽ đảm nhiệm việc đó.

3. Lọc những gì các em có thể xem, đặc biệt với trẻ nhỏ hơn

Không có bộ lọc nào là hoàn hảo, nhưng không dùng bộ lọc thì chẳng khác nào để cửa trước nhà mở toang. Một dịch vụ với khả năng lọc mạnh mẽ Lọc trang web có thể giúp bạn:

• Chặn toàn bộ danh mục như nội dung người lớn, cờ bạc và ma túy.
• Tạo danh sách chặn tùy chỉnh cho các trang web hoặc ứng dụng bạn không muốn xuất hiện trong gia đình.
• Dùng danh sách trắng nhỏ cho trẻ nhỏ để các em chỉ có thể truy cập những trang web được phê duyệt cụ thể.

Điều này đặc biệt hữu ích khi trẻ em nhảy qua lại giữa YouTube, các kết quả tìm kiếm ngẫu nhiên và những trang web trò chơi. Chỉ một lần bấm nhầm cũng có thể dẫn đến một góc rất khác của internet.

4. Theo dõi mạng xã hội và chat

Hầu hết phụ huynh lo lắng về những gì con đăng tải, nhưng mối nguy thực sự thường ẩn trong các cuộc trò chuyện riêng tư và DM. Đó là nơi thường xảy ra dụ dỗ, bắt nạt và áp lực chia sẻ ảnh.

Một công cụ có khả năng Giám sát mạng xã hội có thể giúp bạn âm thầm theo dõi:

• Những gì đang diễn ra trên Instagram, TikTok, Snapchat, Messenger, WhatsApp và nhiều nền tảng khác.
• Nội dung các cuộc chat, bao gồm ảnh và video, để bạn có thể phát hiện dấu hiệu cảnh báo sớm.
• Các mẫu tương tác, chẳng hạn như nhắn tin liên tục với người lớn tuổi hơn nhiều hoặc người không quen biết.

Điều này không nhất thiết đồng nghĩa với việc đọc từng từ con tuổi teen của bạn viết. Nhiều phụ huynh dùng việc giám sát như một lưới an toàn, chỉ kiểm tra khi có gì đó không ổn, hoặc dùng như phương án dự phòng khi linh cảm mách bảo rằng "có gì đó không ổn ở đây".

5. Sử dụng báo cáo hoạt động để bạn biết điều gì thực sự đang diễn ra

Trẻ em thường không cố giấu giếm điều gì. Chúng chỉ nhấp vào những gì trông thú vị, lướt rất nhanh, và quên mất những gì mình đã làm cách đây ba mươi phút. Đó là lúc các báo cáo chi tiết Báo cáo và Thống kê trở nên vô cùng hữu ích.

Với một hệ thống như Avosmart, bạn có thể:

• Xem con bạn truy cập những trang web nào và tần suất ra sao.
• Kiểm tra các ứng dụng và trò chơi mà con dành nhiều thời gian nhất.
• Xem các bản tóm tắt theo tuần hoặc tháng cho thấy xu hướng, chẳng hạn như việc sử dụng vào đêm‑khuya ngày càng tăng hoặc sự ám ảnh đột ngột với một ứng dụng.

Thay vì đoán xem vấn đề nằm ở đâu, bạn có thông tin rõ ràng. Điều đó giúp các cuộc trò chuyện với con cụ thể hơn và ít mang tính buộc tội hơn. Bạn có thể nói “Ba/mẹ nhận thấy con dành rất nhiều thời gian cho X sau nửa đêm. Điều đó khiến con cảm thấy thế nào vào ngày hôm sau?” thay vì “Lúc nào con cũng dán mắt vào điện thoại.”

6. Bảo vệ thời gian của con, không chỉ nội dung

Việc sử dụng quá mức thường là dấu hiệu đầu tiên cho thấy có điều gì đó không ổn. Có thể là trường lớp căng thẳng, tình bạn trục trặc, hoặc đơn giản là các em thấy chán. Màn hình trở thành lối thoát nhanh nhất. Chưa kịp nhận ra thì bài tập về nhà bị làm vội vàng, giấc ngủ rối tung, và mỗi yêu cầu nhỏ đều biến thành một cuộc tranh cãi.

Sử dụng một hệ thống có cấu trúc Kiểm soát Thời gian Truy cập Trang web bạn có thể:

• Cho phép một số ứng dụng hoặc trang web chỉ trong các khung giờ đã định; ví dụ, không dùng TikTok trong giờ làm bài tập về nhà.
• Đặt giới hạn hàng ngày rõ ràng cho các ứng dụng giải trí, tự động chặn khi đạt đến giới hạn.
• Giữ các công cụ thiết yếu như ứng dụng học tập hoặc đọc sách luôn dùng được ngay cả khi đã hết tổng thời gian.

Trẻ thích nghi khá tốt một cách đáng ngạc nhiên khi các quy tắc rõ ràng và nhất quán. Ban đầu các em có thể phàn nàn, nhưng đa số sẽ dần vào nhịp mới, đặc biệt nếu bạn cho các em tham gia vào việc đặt ra giới hạn.

7. Dạy các em phải làm gì khi có sự cố xảy ra

Dù bạn cẩn thận đến đâu, rồi cũng sẽ có điều gì đó khó xử hoặc đáng sợ xuất hiện. Con bạn có thể nhận được một tin nhắn không phù hợp, nhìn thấy nội dung gây sốc, hoặc bị lôi kéo vào một cuộc trò chuyện nhóm có cảm giác ác ý.

Hãy bảo đảm con biết, từng bước, cần làm gì:

• Tắt màn hình hoặc đặt thiết bị xuống.
• Chụp màn hình nếu đó là hành vi bắt nạt hoặc vấn đề tái diễn.
• Báo ngay cho một người lớn đáng tin cậy, ngay cả khi con cảm thấy xấu hổ hoặc sợ sẽ gặp rắc rối.
• Chặn và báo cáo người dùng hoặc nội dung đó cùng với bạn.

Hãy hứa với con rằng phản ứng đầu tiên của bạn sẽ là hỗ trợ, chứ không la mắng hoặc lập tức tước bỏ hết thiết bị công nghệ của con. Trẻ sẽ che giấu mọi thứ khi chúng sợ bị phạt hơn là sợ mối nguy thực sự.

8. Giữ một “bậc thang quyền riêng tư” phù hợp độ tuổi

Các quy tắc dành cho một bé 9 tuổi không nên giống như cho một thiếu niên 16 tuổi. Hãy nghĩ theo các tầng nấc của sự tin cậy và trách nhiệm.

• Dưới 10 tuổi Dùng bộ lọc nghiêm ngặt, các trang web được giới hạn rất chặt, không dùng mạng xã hội khi không có giám sát, và sử dụng thiết bị chung của gia đình càng nhiều càng tốt.
• Từ 10 đến 13 tuổi Giới thiệu thêm ứng dụng một cách từ từ kèm theo giám sát và các quy tắc rõ ràng. Thiết bị được đặt ở không gian chung, và cha mẹ kiểm tra thường xuyên.
• 13 đến 15 Nhiều tự chủ hơn, nhưng vẫn có các công cụ giám sát chạy nền và những cuộc trò chuyện thẳng thắn về những gì bạn sẽ và sẽ không xem.
• 16 trở lên Chuyển dần sang vai trò huấn luyện và định hướng. Bạn có thể nới lỏng một số kiểm soát công nghệ nhưng vẫn sử dụng giới hạn thời gian và các công cụ an toàn, đặc biệt là cho giấc ngủ và các ứng dụng rủi ro.

Hãy nói cho con bạn biết bạn đang làm gì và vì sao. "Chúng ta đang dùng các công cụ này để giữ an toàn cho con, không phải để đọc mọi điều con nói. Khi con thể hiện trách nhiệm, chúng ta sẽ cho con nhiều quyền riêng tư hơn."

Tiến bước về an toàn trực tuyến, từng bước một

Bảo vệ con bạn trên mạng có thể khiến bạn choáng ngợp, đặc biệt khi bạn nghe những câu chuyện kinh hoàng hoặc thấy con lướt nhanh như chớp. Nhưng bạn không cần giải quyết mọi thứ ngay lập tức. Hãy bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện, một quy tắc mới hoặc một công cụ an toàn.

Bạn không cố tạo ra một chiếc bong bóng nơi chẳng bao giờ có điều xấu xảy ra. Bạn đang xây dựng một mái ấm nơi con bạn biết rằng bạn đang để mắt tới chúng, nơi bạn có những hàng rào bảo vệ thông minh, và nơi chúng cảm thấy an toàn khi nói thật với bạn.

Nếu tất cả những gì bạn làm trong tuần này chỉ là ngồi cạnh con, hỏi con thích gì trên mạng, và nhẹ nhàng giải thích rằng bạn sẽ thêm một số biện pháp bảo vệ như bộ lọc và giới hạn thời gian sử dụng màn hình, thì bạn đã làm nhiều hơn nhiều phụ huynh khác. Nỗ lực đó rất quan trọng. Sự hiện diện bình tĩnh và các giới hạn nhất quán của bạn là biện pháp kiểm soát của phụ huynh tốt nhất mà con bạn từng có.

Câu hỏi thường gặp

4 chữ C của an toàn internet là gì?

4 chữ C về an toàn internet mô tả các loại rủi ro trực tuyến chính đối với trẻ em. Nội dung bao gồm những gì trẻ nhìn thấy, chẳng hạn như nội dung bạo lực hoặc tình dục. Tiếp xúc liên quan đến việc ai có thể tiếp cận trẻ, bao gồm người lạ và những kẻ có thể dụ dỗ (grooming). Hành vi đề cập đến cách trẻ cư xử trên mạng, ví dụ liệu trẻ có tham gia bắt nạt hay chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân không. Thương mại (đôi khi gọi là hợp đồng) liên quan đến tiền bạc và dữ liệu, chẳng hạn như mua hàng trong ứng dụng, lừa đảo và các dịch vụ tìm cách thu thập thông tin cá nhân.