Sự thật về 'ứng dụng Vault': Cách phát hiện các ứng dụng máy tính giả mạo dùng để ẩn ảnh

Sự thật về “ứng dụng vault”: Cách nhận biết ứng dụng máy tính giả mạo dùng để giấu ảnh

“Nó chỉ đang làm bài tập toán thôi.” Đó là điều Mia nghĩ khi thấy cậu con trai 14 tuổi liên tục gõ trên ứng dụng máy tính của điện thoại. Vài ngày sau trong tuần đó, một giáo viên nhắc đến một sự cố liên quan đến việc chia sẻ ảnh bí mật ở trường. Mia nhìn kỹ lại “máy tính” và nhận ra đó thực ra là một kho ảnh ẩn.

Nếu kịch bản đó khiến bạn hơi thót tim, bạn không phải là người duy nhất. Nhiều phụ huynh đang phát hiện rằng thứ trông như một máy tính vô hại có thể âm thầm giấu ảnh, video và các cuộc trò chuyện riêng tư. Những ứng dụng này không chỉ là chuyện bọn trẻ giấu những bức ảnh tự chụp ngớ ngẩn. Chúng có thể được dùng để che giấu việc nhắn tin/ảnh nhạy cảm (sexting), bắt nạt, và liên lạc với người lạ.

• “Ứng dụng vault” thường ngụy trang thành ứng dụng máy tính hoặc tiện ích để giấu ảnh, video và trò chuyện.
• Dấu hiệu cảnh báo bao gồm có nhiều ứng dụng máy tính, tên ứng dụng kỳ lạ, hoặc biểu tượng không khớp với chức năng thực sự của ứng dụng.
• Những cuộc trò chuyện cởi mở, trung thực cùng các công cụ công nghệ thông minh là cách tốt nhất để bảo vệ con bạn.
• Công cụ kiểm soát của phụ huynh có thể giúp bạn theo dõi ứng dụng, giới hạn thời gian sử dụng màn hình và chặn nội dung rủi ro trước khi nó trở thành khủng hoảng.

“Ứng dụng kho” là gì và vì sao trẻ em lại sử dụng chúng?

Ứng dụng vault là những ứng dụng trông vô hại ở bên ngoài nhưng được xây dựng để che giấu những thứ bên trong. Một mẹo phổ biến là “máy tính” hoạt động như máy tính bình thường cho đến khi bạn nhập một mã bí mật. Khi mã được nhập, nó mở một thư viện ẩn với ảnh, video, tệp, hoặc thậm chí trình duyệt riêng tư.

Tại sao thanh thiếu niên lại thích những ứng dụng này?

• Họ muốn quyền riêng tư và kiểm soát những gì cha mẹ có thể thấy.
• Bạn bè đang sử dụng chúng và chia sẻ mẹo ở trường và trên mạng xã hội.
• Một số đang giấu những bức ảnh tự chụp đáng xấu hổ. Những người khác thì giấu những thứ nghiêm trọng hơn nhiều như hình ảnh mang tính tình dục hoặc ảnh chụp màn hình về bắt nạt.

Đây là phần khiến hầu hết phụ huynh lo lắng. Những ứng dụng này khiến trẻ rất dễ che giấu việc liên lạc với người lạ, nội dung nhạy cảm, mang tính khiêu dâm, và những bức ảnh rủi ro có thể theo các em trong nhiều năm.

Cách các ứng dụng máy tính giả hoạt động

Bề ngoài, các ứng dụng này trông như một biểu tượng máy tính với tên như “Smart Calc”, “Secure Calc”, “Private Calculator” hoặc một cái gì đó nghe vô hại. Khi mở ra, chúng hiển thị màn hình máy tính bình thường. Mánh khóe là khi nhập một mã PIN đặc biệt, ứng dụng lập tức thay đổi và để lộ nội dung ẩn.

Một số ứng dụng này cũng bao gồm:

• Trình duyệt riêng tư không hiển thị trong lịch sử.
• Thư mục ẩn cho ảnh và video.
• Danh bạ hoặc cuộc trò chuyện bí mật.
• Thông báo lỗi giả để đánh lừa phụ huynh.

Vì vậy, ngay cả khi thỉnh thoảng bạn lướt qua thư viện ảnh của con, bạn có thể hầu như không thấy gì và vẫn không hề biết rằng còn có một thư viện ẩn khác phía sau một “máy tính.”

Vì sao các ứng dụng máy tính ẩn ảnh này là một rủi ro thực sự

Bản thân một ứng dụng “kho” chỉ là một công cụ. Nguy cơ thực sự nằm ở cách và lý do trẻ sử dụng nó. Dưới đây là những rủi ro chính mà phụ huynh nên biết.

• Gửi tin nhắn gợi dục và ảnh nhạy cảm Thanh thiếu niên có thể giữ những ảnh thân mật của bản thân hoặc người khác trong các kho bí mật này. Một khi hình ảnh được tạo ra, luôn có khả năng nó bị chia sẻ, rò rỉ hoặc bị dùng để đe dọa hay tống tiền các em.
• Bắt nạt và quấy rối Ảnh chụp màn hình các cuộc trò chuyện nhóm, những hình ảnh hoặc video gây xấu hổ có thể bị ẩn để người lớn không bao giờ thấy. Điều đó khiến việc phát hiện sớm hành vi bắt nạt và can thiệp trở nên khó khăn hơn.
• Liên hệ với người lạ Trẻ có thể ẩn ảnh và video đã chia sẻ với những người các em quen trên mạng. Ngay cả khi bạn kiểm tra các ứng dụng nhắn tin chính của con, vẫn có thể tồn tại cả một “cuộc sống bí mật” tách biệt được giấu kín.
• Rạn nứt niềm tin trong gia đình Khi cuối cùng bạn phát hiện một ứng dụng kho bí mật, cả hai bên có thể cảm thấy bị phản bội. Con bạn có thể cảm thấy bị bắt gặp và xấu hổ. Bạn có thể cảm thấy bị loại ra khỏi cuộc sống của con.

Đó là lý do một số phụ huynh chọn kết hợp những cuộc trò chuyện thẳng thắn với các công cụ như App Blocker các công cụ kiểm soát, để họ có thể giảm rủi ro mà không cần trở thành “thám tử điện thoại” toàn thời gian.

Dấu hiệu cảnh báo: Con bạn có thể đang dùng một ứng dụng máy tính ẩn

Mỗi gia đình đều khác nhau, và không có dấu hiệu nào trong số này tự nó chứng minh rằng có điều xấu đang xảy ra. Nhưng nếu bạn nhận thấy nhiều dấu hiệu cùng lúc, thì đáng để chú ý.

1. Nhiều hơn một ứng dụng máy tính

Hầu như mọi điện thoại đều có sẵn một ứng dụng máy tính. Nếu bạn thấy hai hoặc ba biểu tượng máy tính, hoặc một máy tính với tên lạ như “Calc Pro+ Safe”, đó là dấu hiệu cảnh báo. Một số ứng dụng vault cũng ẩn khỏi màn hình chính nhưng vẫn xuất hiện trong danh sách đầy đủ các ứng dụng đã cài đặt.

2. Tên hoặc biểu tượng ứng dụng lạ, không khớp

Các ứng dụng vault có thể dùng những tên nghe có vẻ chính thức hoặc đủ nhàm chán để bị bỏ qua, như “Dịch vụ Hệ thống”, “Trình Dọn Bộ nhớ” hoặc “Công cụ Bảo mật”. Hãy nhấn vào chúng. Nếu một “trình dọn dẹp” đột nhiên yêu cầu bạn đặt mã PIN rồi mở một thư viện ảnh, thì đó không thực sự là công cụ dọn dẹp.

3. Mật khẩu ở khắp nơi, nhưng không có lý do rõ ràng

Tất nhiên, trẻ em nên dùng mật khẩu. Điều đáng lo là khi mọi ứng dụng và thư mục đều có vẻ bị khóa, nhưng con bạn không giải thích lý do. Nếu một ứng dụng máy tính trông vô hại yêu cầu mã PIN, đó là điều đáng ngờ.

4. Hành vi bí mật với điện thoại của con

Bạn có thể nhận thấy con bạn:

• Nghiêng màn hình tránh bạn khi bạn đi ngang qua.
• Tức giận hoặc hoảng sợ khi bạn cầm điện thoại của con.
• Liên tục xóa ứng dụng hoặc xóa lịch sử.

Một lần nữa, những điều này không chứng minh rằng con đang giấu một ứng dụng "kho bí mật", nhưng cho thấy rằng một phần đời sống số của con cảm thấy không an toàn hoặc quá riêng tư để chia sẻ.

5. Ứng dụng có tính năng ẩn trên cửa hàng

Nếu bạn có quyền truy cập vào tài khoản Google Play hoặc App Store của con, hãy xem danh sách các ứng dụng đã cài đặt hoặc đã tải xuống trước đó. Một số ứng dụng kho bí mật sẽ công khai nêu rõ chức năng trong phần mô tả, ví dụ "ẩn ảnh riêng tư sau một ứng dụng máy tính". Chỉ điều đó thôi cũng đủ cho thấy chuyện gì đang diễn ra.

Đây là lúc một công cụ kiểm soát của phụ huynh App Blocker có thể giúp ích. Nó cho phép bạn xem những ứng dụng nào đã được cài đặt và chặn những ứng dụng không lành mạnh hoặc không phù hợp với lứa tuổi.

Cha mẹ có thể làm gì về các ứng dụng Vault (mà không biến mọi thứ thành một cuộc chiến)

Trước khi bạn lấy điện thoại của con và bắt đầu gỡ cài đặt mọi thứ, hãy hít một hơi thật sâu. Cách bạn xử lý việc này có thể mở ra cánh cửa cho việc giao tiếp tốt hơn hoặc khiến mọi thứ trở nên bí mật hơn nữa.

1. Bắt đầu bằng một cuộc trò chuyện bình tĩnh, thẳng thắn

Hãy chọn một thời điểm khi không ai vội vã hay đang xúc động. Bạn có thể nói điều gì đó như:

“Gần đây bố/mẹ có nghe về những ứng dụng ẩn ảnh và tin nhắn phía sau các ứng dụng máy tính giả. Bố/mẹ không có ý buộc tội con điều gì, nhưng bố/mẹ quan tâm đến sự an toàn của con. Mình có thể nói chuyện về những loại ứng dụng mà bạn bè con đang dùng và những gì con đã thấy không?”

Hãy đặt câu hỏi mở, rồi lắng nghe nhiều hơn nói. Thanh thiếu niên có nhiều khả năng thành thật hơn nếu các em cảm thấy bạn đang cố gắng thấu hiểu, chứ không chỉ phán xét hoặc trừng phạt.

2. Đặt ra các quy tắc sử dụng điện thoại rõ ràng, được viết ra

Các quy định bằng lời rất dễ bị quên hoặc bị bóp méo. Hãy ghi rõ kỳ vọng của bạn bằng văn bản, ví dụ:

• Không sử dụng ứng dụng được thiết kế để ẩn ảnh, trò chuyện hoặc lịch sử.
• Tất cả mật khẩu phải được chia sẻ với phụ huynh vì lý do an toàn.
• Ứng dụng mới phải được phê duyệt trước khi cài đặt.
• Sẽ có các lần kiểm tra đột xuất theo định kỳ, nhưng không vào những thời điểm ngẫu nhiên nhằm làm bạn xấu hổ.

Thống nhất về việc sẽ xảy ra điều gì nếu những quy định đó bị vi phạm. Hãy bảo đảm con bạn hiểu rằng mục tiêu là an toàn và xây dựng niềm tin, không phải theo dõi cho vui.

3. Sử dụng công nghệ thông minh để hỗ trợ các quy định của bạn

Bạn không phải tự mình làm việc này bằng cách lục soát điện thoại thủ công mỗi tối. Các công cụ như Avosmart được xây dựng để hỗ trợ phụ huynh mà không tước đi toàn bộ quyền riêng tư của con bạn.

• Xem thời gian được dùng cho một số ứng dụng nhất định Với một Ứng dụng quản lý thời gian sử dụng màn hình , bạn có thể xem con bạn dùng ứng dụng nào nhiều nhất và đặt giới hạn hợp lý. Nếu một ứng dụng “máy tính” bí ẩn nào đó được dùng hàng giờ mỗi ngày, bạn sẽ biết.
• Kiểm soát thời điểm và cách thức internet có thể được sử dụng Nếu việc lén lút duyệt web khuya là điều bạn lo ngại, Kiểm soát thời gian truy cập trang web cho phép bạn lên lịch khi nào internet khả dụng. Điều này giúp bảo vệ giấc ngủ và giảm bớt các quyết định rủi ro vào đêm khuya.
• Chặn nội dung người lớn và các trang web đáng ngờ Ngay cả khi một ứng dụng vault bao gồm trình duyệt riêng tư, thì tính năng Lọc trang web có thể chặn truy cập nội dung khiêu dâm và các danh mục có hại khác trên toàn bộ thiết bị.
• Hiểu bức tranh tổng thể về đời sống số của họ Với Avosmart, các Báo cáo và Thống kê chi tiết hiển thị cho bạn mức độ sử dụng ứng dụng, các trang web đã truy cập và các mẫu hành vi theo thời gian. Thay vì chỉ phản ứng khi xảy ra khủng hoảng, bạn sẽ nhận được cảnh báo sớm.

4. Cùng kiểm tra Ngăn kéo ứng dụng và Danh sách ứng dụng đã cài đặt

Thay vì lén xem điện thoại của con, hãy mời con cùng kiểm tra. Trên Android, mở ngăn kéo ứng dụng, nơi liệt kê tất cả ứng dụng trên thiết bị. Trên iPhone, bạn có thể cuộn qua tất cả màn hình chính hoặc vào Cài đặt > Cài đặt chung > Dung lượng iPhone để xem tất cả ứng dụng đã cài đặt.

Hãy tìm:

• Các ứng dụng máy tính trùng lặp.
• Các ứng dụng có tên như “Vault”, “Hide”, “Lock” hoặc “Private”.
• Các ứng dụng có biểu tượng nhỏ hoặc chung chung, dễ bị bỏ qua.

Nếu bạn phát hiện một ứng dụng "két" (vault), hãy hỏi con dùng nó để làm gì. Cố gắng thấu hiểu trước khi phản ứng. Sau đó, cùng con lập kế hoạch về những gì cần xóa hoặc thay đổi.

5. Trò chuyện về sexting và dấu vết kỹ thuật số

Điều này không thoải mái, nhưng cần thiết. Hãy cho con bạn biết rằng:

• Bất kỳ bức ảnh nào con gửi đi, ngay cả cho người con tin tưởng, đều có thể bị lưu lại, chia sẻ hoặc bị dùng để chống lại con về sau.
• Ở một số nơi, việc chia sẻ hình ảnh mang tính tình dục của trẻ vị thành niên có thể vi phạm các luật nghiêm trọng, ngay cả khi cả hai đều chưa đủ tuổi.
• Xóa thứ gì đó khỏi một ứng dụng "két" (vault) không có nghĩa là nó biến mất vĩnh viễn nếu người khác đã lưu lại.

Hãy tập trung vào việc bảo vệ tương lai của con, không phải khiến con xấu hổ. Thông điệp là: "Cơ thể và quyền riêng tư của con xứng đáng được tôn trọng, kể cả bởi chính con."

6. Cân bằng sự tôn trọng quyền riêng tư với an toàn

Thanh thiếu niên thực sự cần một số quyền riêng tư. Họ cũng cần những rào chắn định hướng. Bạn có thể nói, “Tôi sẽ không đọc từng tin nhắn một, nhưng tôi cần biết rằng con không sử dụng những công cụ che giấu cả một phần cuộc sống khỏi bất kỳ người lớn nào quan tâm đến con.”

Sử dụng các công cụ như Giám sát mạng xã hội và Giám sát YouTube có thể giúp bạn phát hiện những rủi ro thực sự như bắt nạt, nội dung tự hại, hoặc liên hệ với người lạ, mà không cần lục lọi vào mọi meme vô hại mà con chia sẻ với bạn bè.

Một suy nghĩ cuối cùng dành cho các bậc cha mẹ mệt mỏi và lo lắng

Nếu bạn đang đọc điều này, có lẽ bạn đã làm nhiều hơn đa số để giữ an toàn cho con mình. Các ứng dụng vault và máy tính giả có thể khiến bạn cảm thấy mình luôn chậm một bước. Nhưng bạn không cần biết mọi mẹo mực nếu tập trung vào ba điều sau.

• Giữ cánh cửa giao tiếp luôn mở, ngay cả khi điều đó gượng gạo.
• Đặt ra các quy tắc rõ ràng, nhất quán và thực sự thực thi chúng.
• Sử dụng các công cụ sẵn có để bạn không phải cố gắng theo dõi thủ công mọi màn hình, từng phút một.

Bạn sẽ không làm điều này hoàn hảo, và con bạn cũng vậy. Điều quan trọng là con biết bạn đứng về phía con, ngay cả khi bạn nói “không” hoặc tạm thời lấy điện thoại đi. Bạn không phải đang chống lại con. Bạn đang đứng cạnh con, cùng nhau đối mặt với thế giới trực tuyến.

Câu hỏi thường gặp

Các ứng dụng kiểu “máy tính khóa” có ẩn ảnh không?

Có. Nhiều ứng dụng “máy tính khóa” hoặc “kho máy tính” được thiết kế đặc biệt để ẩn ảnh, video và các tệp khác phía sau một màn hình máy tính hoạt động bình thường. Bạn thiết lập một mã bảo mật trong ứng dụng, và khi nhập mã đó, nội dung ẩn sẽ xuất hiện. Không có mã, nó chỉ trông như một máy tính bình thường, đó là lý do trẻ em dùng nó để giữ mọi thứ khuất khỏi tầm mắt của cha mẹ và giáo viên.

Làm sao tôi biết nếu ai đó có một ứng dụng máy tính bí mật?

Bắt đầu bằng cách tìm xem trên điện thoại có hơn một ứng dụng máy tính hay không. Hầu hết thiết bị chỉ cần ứng dụng tích hợp sẵn. Sau đó kiểm tra toàn bộ danh sách ứng dụng đã cài: trong ngăn ứng dụng (app drawer) trên Android hoặc trong Cài đặt trên iPhone. Nếu bạn thấy một ứng dụng máy tính hoặc ứng dụng "công cụ" mà bạn không nhận ra, hãy chạm vào và xem nó làm gì. Nếu ứng dụng yêu cầu bạn tạo mã PIN hoặc phần mô tả trên cửa hàng ứng dụng nói về việc "ẩn" tệp, rất có thể đó là một ứng dụng két bí mật ngụy trang thành máy tính. Thường xuyên cùng con bạn xem lại các ứng dụng đã cài là một thói quen tốt, và kết hợp với tính năng kiểm soát của phụ huynh có thể giúp ngăn những ứng dụng như vậy được cài đặt ngay từ đầu.